Artikel 67, lid 3 in gewone taal
Vier woorden in de Grondwet bepalen waarom een partijprogramma geen afspraak is. Wat staat er precies, en waarom staat het er?
Artikel 67, lid 3 van de Grondwet bestaat uit vier woorden: “De leden stemmen zonder last.” Voor wie het voor het eerst leest, is dat een raadsel. Wat is een last?
Een last is in dit geval een opdracht. Het artikel zegt dus: een Kamerlid mag bij een stemming niet gebonden zijn aan een opdracht van iemand anders. Niet van de partij, niet van een kiezer, niet van een geldschieter, en ook niet van het programma waarmee campagne is gevoerd.
Dat is er niet per ongeluk in beland. Het artikel beschermt het geweten van het individuele Kamerlid en voorkomt dat een volksvertegenwoordiger de uitvoerder van andermans belang wordt. Wie het artikel zomaar zou schrappen, haalt die bescherming ook weg.
Tegelijk heeft het een gevolg dat zelden hardop wordt gezegd. Je stemt op een programma, maar je krijgt geen enkele garantie dat er naar dat programma wordt gestemd. Wat je overhoudt is vertrouwen, en vertrouwen is geen afspraak die je kunt nakijken.
Onze pilaar over volksvertegenwoordigers gaat over precies die spanning. Wij stellen voor dat Kamerleden volgens het programma stemmen, en dat afwijken kan met een openbare toelichting. Dan blijft het geweten beschermd en krijgt de kiezer er iets voor terug: hij kan zien waarom er is afgeweken.
Wij zeggen er eerlijk bij dat dit de langste weg van onze vijf voorstellen is. Het raakt de Grondwet, en daar gaat een burgerinitiatief niet in zijn eentje over.
Hoort bij pilaar 02
Kamerleden stemmen volgens het partijprogramma of volgens de uitkomst van de verdeling.